Decyzja o rozwodzie zwykle wiąże się z dużymi emocjami, a jednocześnie wymaga podjęcia wielu praktycznych decyzji – dotyczących dzieci, mieszkania, alimentów i majątku. Znajomość podstawowych zasad pomaga uporządkować sprawy i uniknąć niepotrzebnych sporów. Według obecnych przepisów rozwód może orzec wyłącznie sąd.
Kiedy sąd orzeka rozwód
Podstawą rozwodu jest zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, k.r.o.). Rozkład jest zupełny, gdy co do zasady ustały więzi uczuciowe, fizyczne i gospodarcze między małżonkami, a trwały – gdy według doświadczenia życiowego nie należy oczekiwać ich powrotu.
Nawet przy zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 k.r.o.). Rozwód nie jest też dopuszczalny, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia – chyba że drugi małżonek wyrazi na to zgodę albo odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 k.r.o.).
Rozwód bez orzekania o winie czy z orzekaniem o winie
Orzekając rozwód, sąd rozstrzyga także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 k.r.o.). Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha jednak orzekania o winie – wówczas następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy (art. 57 § 2 k.r.o.).
Rozwód bez orzekania o winie trwa zazwyczaj krócej, bo sąd nie musi ustalać przyczyn rozkładu pożycia ani przesłuchiwać na tę okoliczność wielu świadków. Orzeczenie o winie ma natomiast znaczenie m.in. dla obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami, dlatego decyzję o rodzaju żądania warto przemyśleć przed złożeniem pozwu.
Co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga o władzy rodzicielskiej i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka (art. 58 § 1 k.r.o.). Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem (art. 58 § 1b k.r.o.).
Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd orzeka także o sposobie korzystania z niego przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków (art. 58 § 2 k.r.o.). Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku rozwodowym dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 k.r.o.). W praktyce podziału majątku często dokonuje się w odrębnym postępowaniu po rozwodzie.
Co powinien zawierać pozew o rozwód
- oznaczenie stron – imiona, nazwiska i adresy małżonków oraz numer PESEL powoda;
- żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód – z orzekaniem o winie albo bez orzekania o winie;
- wnioski dotyczące wspólnych małoletnich dzieci: władzy rodzicielskiej, kontaktów i alimentów;
- w razie potrzeby – wnioski dotyczące wspólnego mieszkania, alimentów na rzecz małżonka lub zabezpieczenia na czas trwania sprawy;
- uzasadnienie, w którym opisuje się okoliczności świadczące o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia, oraz wnioski dowodowe.
Do pozwu dołącza się odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci oraz dokumenty dotyczące dochodów i kosztów utrzymania, jeżeli pozew obejmuje roszczenia alimentacyjne. Pozew składa się wraz z odpisem dla strony przeciwnej.
Który sąd jest właściwy
Sprawy o rozwód rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego, k.p.c.). Pozew wnosi się do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal ma w tym okręgu miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. W braku takiej podstawy właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda (art. 41 k.p.c.).
Jeżeli ostatnim miejscem zamieszkania małżonków była Pszczyna i choć jedno z nich nadal tu mieszka, pozew wnosi się do Sądu Okręgowego w Katowicach.
Koszty sprawy rozwodowej
Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, u.k.s.c.). Jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku zwraca z urzędu połowę uiszczonej opłaty (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.s.c.). Całą opłatę zwraca się, jeżeli pozew zostanie cofnięty na skutek pojednania się stron w pierwszej instancji (art. 79 ust. 2 u.k.s.c.). Dodatkowe opłaty pobiera się m.in. wtedy, gdy sąd w wyroku rozwodowym orzeka eksmisję lub dokonuje podziału majątku wspólnego (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.).
Do kosztów sądowych mogą dojść wydatki, np. na opinię biegłych. Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może wystąpić o zwolnienie od kosztów.
Mediacja w sprawie rozwodowej
Przepisy nie przewidują już obowiązkowego posiedzenia pojednawczego. Jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może jednak skierować strony do mediacji (art. 436 § 1 k.p.c.). W każdym stanie sprawy mediacja może też służyć ugodowemu uregulowaniu spornych kwestii – zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi i spraw majątkowych (art. 445² k.p.c.). Porozumienie wypracowane w mediacji często skraca postępowanie i ułatwia późniejsze wykonywanie ustaleń.
Po rozwodzie – powrót do poprzedniego nazwiska
Małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił nazwisko, może w ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego powrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa – przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem (art. 59 k.r.o.). Termin roczny obowiązuje od 8 października 2025 r.; wcześniej wynosił trzy miesiące.
Rozwód – pomoc radcy prawnego w Pszczynie
Kancelaria Radcy Prawnego Barbara Raganiewicz-Wyląg przy ul. Łowieckiej 17E w Pszczynie pomaga przygotować pozew o rozwód lub odpowiedź na pozew, porozumienie rodzicielskie i wnioski dotyczące alimentów, a także reprezentuje klientów przed sądem. Pierwsza rozmowa pozwala ocenić, czy możliwy jest rozwód bez orzekania o winie i jakie kwestie warto uregulować w porozumieniu.
Artykuł ma charakter ogólny i informacyjny – nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Odzwierciedla stan prawny na dzień 6 listopada 2026 r.
Najczęstsze pytania
Ile kosztuje rozwód w sądzie?
Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.). Jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku zwraca połowę opłaty (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.s.c.). Do tego mogą dojść inne koszty, np. wydatki na biegłych lub wynagrodzenie pełnomocnika.
Czy sąd może odmówić rozwodu, jeżeli mamy małoletnie dzieci?
Tak, jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci (art. 56 § 2 k.r.o.). Sama obecność dzieci nie wyklucza jednak rozwodu – sąd ocenia, jak rozwiązanie małżeństwa wpłynie na ich sytuację.
Gdzie złożyć pozew o rozwód, jeżeli mieszkamy w Pszczynie?
Sprawy o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Jeżeli ostatnim miejscem zamieszkania małżonków była Pszczyna i choć jedno z nich nadal tu mieszka, pozew wnosi się do Sądu Okręgowego w Katowicach (art. 41 k.p.c.).