Alimenty to jeden z najczęstszych tematów spraw rodzinnych – zarówno przy rozwodzie, jak i po rozstaniu rodziców, którzy nie byli małżeństwem. Przepisy nie przewidują tabel alimentacyjnych: wysokość świadczeń ustala się indywidualnie, na podstawie sytuacji dziecka i rodziców.
Komu i jak długo należą się alimenty
Rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania (art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, k.r.o.). Obowiązek ten nie wygasa automatycznie z chwilą ukończenia przez dziecko 18 lat – decyduje to, czy dziecko jest już w stanie samodzielnie się utrzymać, np. po zakończeniu nauki i podjęciu pracy.
Wobec pełnoletniego dziecka rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (art. 133 § 3 k.r.o.).
Od czego zależy wysokość alimentów
Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1 k.r.o.). Do potrzeb dziecka zalicza się m.in. wyżywienie, mieszkanie, odzież, leczenie, edukację, zajęcia dodatkowe i wypoczynek. Liczą się przy tym nie tylko faktycznie osiągane dochody, lecz także możliwości zarobkowe, czyli to, ile rodzic mógłby zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji i sił.
Rodzic, który na co dzień opiekuje się dzieckiem, może wykonywać obowiązek alimentacyjny w całości lub w części przez osobiste starania o jego utrzymanie lub wychowanie (art. 135 § 2 k.r.o.). Dlatego alimenty w pieniądzu płaci najczęściej rodzic, z którym dziecko nie mieszka.
Zgodnie z art. 135 § 3 k.r.o. na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają: świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji, świadczenia i środki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, świadczenie wychowawcze („800 plus”), świadczenia rodzinne oraz rodzicielskie świadczenie uzupełniające.
Gdzie złożyć pozew o alimenty
Pozew o alimenty można wnieść do sądu właściwego według miejsca zamieszkania pozwanego albo – według wyboru powoda – do sądu właściwego według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej (art. 32 Kodeksu postępowania cywilnego, k.p.c.), a więc tam, gdzie mieszka dziecko. Dla dziecka mieszkającego w Pszczynie będzie to Sąd Rejonowy w Pszczynie. W imieniu małoletniego dziecka pozew składa jego przedstawiciel ustawowy, najczęściej rodzic, z którym dziecko mieszka.
Jeżeli toczy się sprawa rozwodowa, o kosztach utrzymania i wychowania wspólnych małoletnich dzieci sąd okręgowy rozstrzyga w wyroku rozwodowym (art. 58 § 1 k.r.o.).
Koszty i zabezpieczenie na czas sprawy
Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Zwolnienie to obejmuje także stronę pozwaną w sprawie o obniżenie alimentów.
Na czas trwania sprawy można złożyć wniosek o zabezpieczenie – sąd może zobowiązać rodzica do zapłaty określonej sumy jednorazowo albo okresowo, a podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia (art. 753 § 1 k.p.c.). Wyrokowi zasądzającemu alimenty sąd z urzędu nadaje rygor natychmiastowej wykonalności co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat płatnych przed jego wniesieniem – za okres nie dłuższy niż trzy miesiące (art. 333 § 1 pkt 1 k.p.c.).
Alimenty za okres wsteczny i przedawnienie
Niezaspokojone potrzeby uprawnionego z czasu przed wniesieniem powództwa sąd uwzględnia, zasądzając odpowiednią sumę pieniężną, a w uzasadnionych wypadkach może ją rozłożyć na raty (art. 137 § 2 k.r.o.). Sąd bierze pod uwagę tylko te potrzeby z przeszłości, które rzeczywiście pozostały niezaspokojone, dlatego z pozwem nie warto zwlekać.
Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat (art. 137 § 1 k.r.o.). Co do roszczeń przysługujących dzieciom przeciwko rodzicom bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu przez czas trwania władzy rodzicielskiej (art. 121 pkt 1 Kodeksu cywilnego).
Podwyższenie, obniżenie i wygaśnięcie alimentów
W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego (art. 138 k.r.o.). Podwyższenia alimentów można domagać się np. wtedy, gdy wraz z wiekiem dziecka wzrosły jego potrzeby (nowy etap edukacji, leczenie) albo istotnie wzrosły możliwości zarobkowe rodzica. Obniżenia może żądać rodzic, którego możliwości trwale się zmniejszyły, np. wskutek choroby.
Gdy dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie, zobowiązany może wystąpić do sądu o ustalenie, że obowiązek alimentacyjny wygasł. Do czasu wydania takiego orzeczenia zasądzone alimenty należy nadal płacić.
Alimenty – pomoc radcy prawnego w Pszczynie
Kancelaria Radcy Prawnego Barbara Raganiewicz-Wyląg przy ul. Łowieckiej 17E w Pszczynie pomaga przygotować pozew o alimenty, wniosek o zabezpieczenie, pozew o podwyższenie lub obniżenie alimentów, a także odpowiedź na pozew. Przed spotkaniem warto zebrać dokumenty potwierdzające wydatki na dziecko oraz informacje o dochodach obojga rodziców.
Artykuł ma charakter ogólny i informacyjny – nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Odzwierciedla stan prawny na dzień 6 listopada 2026 r.
Najczęstsze pytania
Czy alimenty należą się dziecku po ukończeniu 18 lat?
Tak, jeżeli dziecko nadal nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, np. kontynuuje naukę (art. 133 § 1 k.r.o.). Rodzice mogą jednak uchylić się od świadczeń wobec pełnoletniego dziecka, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (art. 133 § 3 k.r.o.).
Czy świadczenie „800 plus” zmniejsza alimenty?
Nie. Świadczenie wychowawcze nie wpływa na zakres świadczeń alimentacyjnych (art. 135 § 3 pkt 3 k.r.o.). To samo dotyczy m.in. świadczeń rodzinnych i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
Czy za pozew o alimenty trzeba zapłacić?
Nie. Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Zwolnienie nie obejmuje wynagrodzenia pełnomocnika.