Wezwanie do stawiennictwa w charakterze podejrzanego to sygnał, że organy ścigania zebrały materiał, który – ich zdaniem – uzasadnia przedstawienie zarzutu. Pierwsze przesłuchanie ma duże znaczenie dla dalszego przebiegu sprawy, dlatego warto przygotować się do niego zawczasu i znać swoje uprawnienia.
Kim jest podejrzany
Za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego (art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego, k.p.k.). Postanowienie o przedstawieniu zarzutów wydaje się, gdy dane uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba; ogłasza się je niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchuje się go (art. 313 § 1 k.p.k.).
Przedstawienie zarzutu nie przesądza o winie. Podejrzany – tak jak oskarżony – nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść (art. 74 § 1 k.p.k.).
Prawa podejrzanego podczas przesłuchania
Przed pierwszym przesłuchaniem podejrzanego należy pouczyć na piśmie o jego uprawnieniach (art. 300 § 1 k.p.k.). Najważniejsze z nich to:
- prawo do składania wyjaśnień, odmowy ich składania lub odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania – bez podawania powodów (art. 175 § 1 k.p.k.);
- prawo do informacji o treści zarzutów i ich zmianach;
- prawo do korzystania z pomocy obrońcy, w tym do wystąpienia o obrońcę z urzędu, jeżeli podejrzany w należyty sposób wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny (art. 78 § 1 k.p.k.);
- prawo do żądania przesłuchania z udziałem obrońcy (art. 301 k.p.k.);
- prawo do składania wniosków o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia (art. 315 § 1 k.p.k.);
- prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli podejrzany nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim.
Czy warto odmówić składania wyjaśnień?
Odmowa składania wyjaśnień jest prawem podejrzanego i nie może być traktowana jako dowód winy. Nie zawsze jest jednak najlepszym rozwiązaniem – w niektórych sprawach wczesne przedstawienie własnej wersji zdarzeń i wskazanie dowodów może być korzystne. Decyzję najlepiej podjąć po zapoznaniu się z treścią zarzutu i po rozmowie z obrońcą.
Wyjaśnienia złożone w postępowaniu przygotowawczym są protokołowane i w określonych sytuacjach mogą zostać odczytane na rozprawie. Podejrzany może je później uzupełniać lub zmieniać, ale rozbieżności zwykle wymagają przekonującego wytłumaczenia.
Obrońca przy przesłuchaniu
Na żądanie podejrzanego należy przesłuchać go z udziałem ustanowionego obrońcy, przy czym niestawiennictwo obrońcy nie tamuje przesłuchania (art. 301 k.p.k.). Dlatego obrońcę warto ustanowić jeszcze przed terminem przesłuchania – tak, aby mógł się na nim stawić i wcześniej omówić z klientem sytuację.
Oskarżony, a więc także podejrzany, może mieć jednocześnie nie więcej niż trzech obrońców (art. 77 k.p.k.). Obrońcą może być adwokat albo radca prawny (art. 82 k.p.k.). Zatrzymanemu na jego żądanie należy niezwłocznie umożliwić nawiązanie w dostępnej formie kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym, a także bezpośrednią z nim rozmowę; w wyjątkowych wypadkach zatrzymujący może zastrzec, że będzie przy niej obecny (art. 245 § 1 k.p.k.).
Uzasadnienie zarzutów i dalsze etapy
Podejrzany może – do czasu zawiadomienia go o terminie zaznajomienia z materiałami śledztwa – żądać podania mu ustnie podstaw zarzutów, a także sporządzenia uzasadnienia na piśmie. Uzasadnienie doręcza się podejrzanemu i ustanowionemu obrońcy w terminie 14 dni (art. 313 § 3 k.p.k.). Pisemne uzasadnienie pozwala ocenić, na jakich dowodach opiera się zarzut.
Przed zamknięciem śledztwa podejrzany i jego obrońca mogą na swój wniosek zostać zawiadomieni o terminie końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania (art. 321 § 1 k.p.k.). To ważny moment, by zapoznać się z całością akt i złożyć wnioski dowodowe przed skierowaniem sprawy do sądu.
Skazanie bez rozprawy i dobrowolne poddanie się karze
Jeżeli podejrzany przyznaje się do winy, a okoliczności popełnienia przestępstwa i wina nie budzą wątpliwości, prokurator może – zamiast aktu oskarżenia – skierować do sądu wniosek o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków przewidzianych za zarzucany mu występek (art. 335 § 1 k.p.k.). Na etapie sądowym oskarżony może także złożyć wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego; sąd może go uwzględnić tylko za zgodą prokuratora i jeżeli należycie powiadomiony pokrzywdzony się temu nie sprzeciwi (art. 387 k.p.k.).
Takie rozwiązania mogą skrócić postępowanie, ale wymagają starannej oceny – w tym tego, czy materiał dowodowy rzeczywiście uzasadnia przyznanie się do winy i czy proponowana kara jest adekwatna.
Obrona w sprawach karnych w Pszczynie
Kancelaria Radcy Prawnego Barbara Raganiewicz-Wyląg przy ul. Łowieckiej 17E w Pszczynie pomaga osobom wezwanym na przesłuchanie w charakterze podejrzanego – od analizy wezwania i zarzutów, przez udział w przesłuchaniu, po obronę przed sądem. Z Kancelarią warto skontaktować się jak najwcześniej, najlepiej przed terminem przesłuchania.
Artykuł ma charakter ogólny i informacyjny – nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Odzwierciedla stan prawny na dzień 6 listopada 2026 r.
Najczęstsze pytania
Czy mogę odmówić składania wyjaśnień jako podejrzany?
Tak. Podejrzany może bez podania powodów odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania (art. 175 § 1 k.p.k.). Należy go o tym pouczyć przed pierwszym przesłuchaniem.
Czy obrońca może być obecny przy przesłuchaniu?
Tak. Na żądanie podejrzanego przesłuchuje się go z udziałem ustanowionego obrońcy (art. 301 k.p.k.). Niestawiennictwo obrońcy nie tamuje jednak przesłuchania, dlatego obrońcę warto ustanowić wcześniej.
Czy radca prawny może być obrońcą w sprawie karnej?
Tak. Obrońcą może być osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury lub ustawy o radcach prawnych (art. 82 k.p.k.). Radcy prawni mogą występować jako obrońcy w sprawach karnych od 1 lipca 2015 r.