Kancelaria Radcy Prawnego · Barbara Raganiewicz-Wylągpon.–pt. 8.00–20.00, sob. 8.00–16.00Zadzwoń: 888 555 284

Poradnik · Sprawy karne

Pokrzywdzony w sprawie karnej – zawiadomienie o przestępstwie, prawa i oskarżyciel posiłkowy

Osoba pokrzywdzona przestępstwem nie jest w postępowaniu karnym jedynie świadkiem. Wyjaśniamy, jak złożyć zawiadomienie, jakie uprawnienia ma pokrzywdzony w śledztwie i przed sądem oraz jak w procesie karnym dochodzić naprawienia szkody.

Osoba, która padła ofiarą przestępstwa – kradzieży, oszustwa, pobicia czy zniszczenia mienia – ma w postępowaniu karnym szereg uprawnień. Pozwalają one aktywnie wpływać na przebieg sprawy, a nie tylko czekać na jej wynik.

Kto jest pokrzywdzonym

Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo (art. 49 § 1 Kodeksu postępowania karnego, k.p.k.). W postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony ma status strony – należy go o tym pouczyć przed pierwszym przesłuchaniem (art. 300 § 2 k.p.k.).

Zawiadomienie o przestępstwie

Każdy, kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję (art. 304 § 1 k.p.k.). Zawiadomienie można złożyć ustnie do protokołu albo na piśmie. Warto opisać w nim możliwie dokładnie przebieg zdarzenia, datę i miejsce, dane sprawcy (jeżeli są znane), wysokość szkody oraz wskazać dowody – dokumenty, nagrania, zdjęcia i świadków.

Niektóre przestępstwa są ścigane na wniosek pokrzywdzonego, a niektóre – z oskarżenia prywatnego. Od rodzaju przestępstwa zależy więc, jakie pismo i do kogo należy złożyć.

Gdy prokuratura nie odpowiada lub umarza sprawę

O wszczęciu, odmowie wszczęcia albo umorzeniu śledztwa zawiadamia się osobę, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, oraz ujawnionego pokrzywdzonego – z pouczeniem o przysługujących im uprawnieniach (art. 305 § 4 k.p.k.). Jeżeli osoba lub instytucja, która złożyła zawiadomienie, nie zostanie w ciągu 6 tygodni powiadomiona o wszczęciu albo odmowie wszczęcia śledztwa, może wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego albo powołanego do nadzoru nad organem, któremu złożono zawiadomienie (art. 306 § 3 k.p.k.).

Na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa zażalenie przysługuje m.in. pokrzywdzonemu (art. 306 § 1 k.p.k.), a na postanowienie o umorzeniu – stronom, a więc także pokrzywdzonemu (art. 306 § 1a k.p.k.). Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia (art. 460 k.p.k.).

Jeżeli po uwzględnieniu zażalenia prokurator ponownie odmówi wszczęcia lub umorzy postępowanie, a prokurator nadrzędny utrzyma to postanowienie w mocy, pokrzywdzony może – na warunkach określonych w ustawie – w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu prokuratora nadrzędnego wnieść do sądu własny, tzw. subsydiarny akt oskarżenia (art. 55 § 1 w związku z art. 330 § 2 k.p.k.). Taki akt oskarżenia musi sporządzić i podpisać adwokat, radca prawny albo radca Prokuratorii Generalnej (art. 55 § 2 k.p.k.).

Oskarżyciel posiłkowy

W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego – obok prokuratora lub zamiast niego (art. 53 k.p.k.). Jeżeli akt oskarżenia wniósł prokurator, pokrzywdzony może aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 54 § 1 k.p.k.).

Oskarżyciel posiłkowy może m.in. zadawać pytania świadkom i oskarżonemu, składać wnioski dowodowe, zabierać głos końcowy (tzw. głosy stron) i wnosić środki odwoławcze od wyroku. Po upływie terminu z art. 54 § 1 k.p.k. nie można już przystąpić do sprawy w tym charakterze, dlatego decyzję warto podjąć odpowiednio wcześnie.

Naprawienie szkody i zadośćuczynienie w procesie karnym

W razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 46 § 1 Kodeksu karnego, k.k.). Wniosek taki pokrzywdzony może złożyć aż do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (art. 49a § 1 k.p.k.).

Dzięki temu pokrzywdzony może uzyskać orzeczenie o naprawieniu szkody już w wyroku karnym – często bez konieczności wytaczania odrębnego procesu cywilnego.

Pełnomocnik pokrzywdzonego

Strona inna niż oskarżony, w tym pokrzywdzony, może ustanowić pełnomocnika (art. 87 § 1 k.p.k.). Pełnomocnikiem może być adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (art. 88 § 1 k.p.k.). Pełnomocnik pomaga przygotować zawiadomienie i zażalenia, składa wnioski dowodowe, uczestniczy w czynnościach i reprezentuje pokrzywdzonego przed sądem.

Pomoc dla pokrzywdzonych w Pszczynie

Kancelaria Radcy Prawnego Barbara Raganiewicz-Wyląg przy ul. Łowieckiej 17E w Pszczynie pomaga osobom pokrzywdzonym przestępstwem – od przygotowania zawiadomienia, przez zażalenia na decyzje prokuratury, po reprezentację oskarżyciela posiłkowego przed sądem i wnioski o naprawienie szkody.

Artykuł ma charakter ogólny i informacyjny – nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Odzwierciedla stan prawny na dzień 6 listopada 2026 r.

Najczęstsze pytania

Co zrobić, jeżeli po złożeniu zawiadomienia nie otrzymałem żadnej informacji?

Jeżeli w ciągu 6 tygodni od złożenia zawiadomienia nie zostaniesz powiadomiony o wszczęciu albo odmowie wszczęcia śledztwa, możesz wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego albo powołanego do nadzoru nad organem, któremu złożono zawiadomienie (art. 306 § 3 k.p.k.).

Do kiedy można zostać oskarżycielem posiłkowym?

Jeżeli akt oskarżenia wniósł prokurator, oświadczenie o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego można złożyć aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (art. 54 § 1 k.p.k.).

Czy w procesie karnym można uzyskać odszkodowanie?

Tak. Na wniosek pokrzywdzonego sąd, skazując sprawcę, orzeka obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 46 § 1 k.k.). Wniosek można złożyć do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (art. 49a § 1 k.p.k.).

Barbara Raganiewicz-Wyląg
Radca prawny, Kancelaria Radcy Prawnego w Pszczynie. Zobacz także: Sprawy karne.