Śmierć bliskiej osoby to czas żałoby, w którym sprawy urzędowe zwykle schodzą na dalszy plan. Prawo spadkowe przewiduje jednak terminy, których upływ wywołuje skutki niezależnie od tego, czy spadkobierca o nich pamiętał. Ma to szczególne znaczenie, gdy zmarły pozostawił długi. Poniżej omawiamy najważniejsze zasady dotyczące przyjęcia i odrzucenia spadku.
Trzy możliwości spadkobiercy
Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego (k.c.) spadkobierca może wybrać jedno z trzech rozwiązań:
- przyjęcie proste (wprost) – spadkobierca odpowiada za długi spadkowe bez ograniczenia (art. 1031 § 1 k.c.);
- przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – spadkobierca odpowiada za długi tylko do wartości stanu czynnego spadku, czyli jego aktywów, ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.);
- odrzucenie spadku – spadkobierca zostaje wyłączony od dziedziczenia (art. 1020 k.c.), a zatem nie nabywa ani majątku, ani długów zmarłego.
Wybór zależy przede wszystkim od tego, co wiadomo o majątku i zobowiązaniach spadkodawcy. Jeżeli ich stan jest niepewny, warto przeanalizować wszystkie trzy możliwości przed złożeniem oświadczenia.
Termin na odrzucenie spadku – 6 miesięcy i od kiedy biegnie
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Nie zawsze jest to dzień śmierci spadkodawcy. W przypadku najbliższej rodziny dziedziczącej z ustawy termin biegnie zazwyczaj od dnia, w którym dowiedziała się ona o śmierci bliskiej osoby.
Osoby, do których spadek trafia dopiero po odrzuceniu go przez wcześniej powołanych spadkobierców, mają własny, odrębny termin. Biegnie on od dnia, w którym dowiedziały się, że osoba powołana przed nimi spadek odrzuciła.
Co się dzieje, gdy spadkobierca nie złoży oświadczenia?
Brak oświadczenia w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Spadkobierca, który nic nie zrobił, dziedziczy więc majątek, ale także długi – w granicach wartości stanu czynnego spadku. Jeżeli celem jest uniknięcie jakiejkolwiek odpowiedzialności za długi zmarłego, konieczne jest odrzucenie spadku w terminie.
Zasada ta dotyczy spadków otwartych od 18 października 2015 r., przy czym spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 k.c.). Gdy spadkodawca zmarł wcześniej, mogą mieć zastosowanie inne reguły, dlatego takie sytuacje wymagają indywidualnej analizy.
Gdzie i w jakiej formie złożyć oświadczenie?
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo przed notariuszem – ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1018 § 3 k.c.). Właściwy jest sąd rejonowy, w którego okręgu składający oświadczenie ma miejsce zamieszkania lub pobytu (art. 640 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, k.p.c.). W sądzie składa się wniosek o odebranie oświadczenia, a oświadczenie złożone ustnie utrwala się w protokole (art. 641 § 4 k.p.c.). Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym.
W oświadczeniu podaje się imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, tytuł powołania do spadku (ustawa lub testament) oraz treść oświadczenia. Należy też wymienić wszystkie znane sobie osoby z kręgu spadkobierców ustawowych oraz wszelkie testamenty, nawet jeżeli uważa się je za nieważne (art. 641 § 1 i 2 k.p.c.).
Oświadczenia nie można odwołać, a oświadczenie złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu jest nieważne (art. 1018 § 1 i 2 k.c.). Dlatego przed jego złożeniem warto zebrać możliwie pełne informacje o majątku i długach zmarłego.
Skutek odrzucenia spadku – kto dziedziczy dalej?
Spadkobierca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.). Spadek nie przestaje przez to istnieć, lecz przechodzi na kolejne osoby. Jeżeli spadek odrzuci dziecko spadkodawcy dziedziczące z ustawy, jego udział przypada jego dzieciom, czyli wnukom spadkodawcy (art. 931 § 2 k.c.). Gdy odrzucający nie ma zstępnych, jego udział przypada innym spadkobiercom ustawowym według kolejności przewidzianej w ustawie.
Przy zadłużonym spadku może więc zajść potrzeba, aby decyzję podjęły kolejne osoby w rodzinie – każda we własnym, sześciomiesięcznym terminie. Jeżeli nie pozostanie nikt z kręgu spadkobierców ustawowych, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a w niektórych przypadkach Skarbowi Państwa (art. 935 k.c.).
Odrębne zasady dotyczą składania oświadczeń w imieniu małoletnich dzieci – w niektórych sytuacjach wymaga to zezwolenia sądu. To zagadnienie wykracza poza ramy tego artykułu.
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza a długi
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie oznacza, że długi znikają. Spadkobierca odpowiada za nie, ale tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonej w wykazie inwentarza albo w spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.). Jeżeli długi przewyższają wartość aktywów spadku, nadwyżka co do zasady nie obciąża spadkobiercy.
Ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku albo podstępnie uwzględnił lub podał nieistniejące długi. W takiej sytuacji odpowiada za długi spadkowe bez ograniczenia.
Wykaz inwentarza i spis inwentarza
Wykaz inwentarza może złożyć spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a także zapisobierca windykacyjny lub wykonawca testamentu – w sądzie albo przed notariuszem (art. 1031¹ § 1 k.c.). Z należytą starannością ujawnia się w nim przedmioty należące do spadku, z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku, oraz długi spadkowe i ich wysokość według stanu z chwili otwarcia spadku (art. 1031¹ § 3 k.c.). Wykaz składany w sądzie sporządza się według ustalonego wzoru (art. 1031² § 1 k.c.).
Spis inwentarza sporządza komornik na podstawie postanowienia sądu spadku. Wniosek o sporządzenie spisu mogą złożyć osoby wskazane w art. 637 § 1 k.p.c., m.in. osoba, która uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, a na określonych tam warunkach także wierzyciel. Wykaz przygotowuje zatem sam składający, a spis – komornik.
Radca prawny – sprawy spadkowe w Pszczynie
Decyzja o przyjęciu lub odrzuceniu spadku bywa trudna, zwłaszcza gdy brakuje pełnej wiedzy o majątku i zobowiązaniach zmarłego. Osoby z powiatu pszczyńskiego, które chciałyby spokojnie omówić swoją sytuację, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią Radcy Prawnego Barbara Raganiewicz-Wyląg przy ul. Łowieckiej 17E. Kancelaria pomaga przeanalizować dostępne możliwości i przygotować dokumenty potrzebne do złożenia oświadczenia lub wykazu inwentarza.
Artykuł ma charakter ogólny i informacyjny – nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Odzwierciedla stan prawny na dzień 6 listopada 2026 r.
Najczęstsze pytania
Ile jest czasu na odrzucenie spadku?
Sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 k.c.). Do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ k.c.). Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.).
Kto dziedziczy, jeżeli dziecko zmarłego odrzuci spadek?
Odrzucający jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.), a przy dziedziczeniu ustawowym jego udział przypada co do zasady jego dzieciom (art. 931 § 2 k.c.). Mają one własny, sześciomiesięczny termin na decyzję, liczony od dnia, w którym dowiedziały się o odrzuceniu spadku przez rodzica. W przypadku małoletnich dzieci obowiązują odrębne zasady.
Czy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza chroni przed długami?
Ogranicza odpowiedzialność, ale jej nie wyłącza. Spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.). Ograniczenie odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął przedmioty należące do spadku albo uwzględnił nieistniejące długi.